danh mục các chương trình đề tài

Tăng cường nguồn lực, tích cực xã hội hóa giáo dục trong tổ chức giáo dục văn hóa đọc cho học sinh Hà Nội
Ngày đăng 06/09/2016 | 08:47

Cấp quản lý :Thành phố Đơn vị chủ trì :Sở Khoa học & Công nghệ Hà Nội Thời gian thực hiện: Năm 2016

Nội dung:

 

Trong quá trình dạy và học ở trường phổ thông, sách là phương tiện giảng dạy và học tập thuận lợi nhất và rẻ tiền nhất. UNESCO cũng đã nhận định "Thư viện trường học là sự đầu tư chi phí thấp nhưng hiệu quả cao". Những cuốn sách tốt đem đến cho chúng ta không chỉ là những hiểu biết mới mà còn cả sự suy nghĩ, sự tìm tòi, niềm vui, sự hứng thú và những biến đổi về tâm hồn. Sách và các loại hình tài liệu khác là kho tàng tri thức quý báu mà nhân loại lưu lại cho các thế hệ, là nguồn tri thức rất quan trọng và vô tận đối với mọi người. Mọi thành công của con người đều nhờ sự kết hợp của kinh nghiệm bản thân với tri thức lĩnh hội được từ thầy, từ cuộc sống, từ  các nguồn tài liệu.


Hà Nội hiện có 2.486 trường học và cơ sở giáo dục, với 1.532.961 học sinh và 88.263 CBQL, giáo viên các cấp học, ngành học. Trong đó Giáo dục phổ thông: Tiểu học có 692 trường với 520.355 học sinh và 22.090 giáo viên. THCS có 605 trường với 322.667 học sinh và 20.455 giáo viên. THPT có 202 trường với 206.472 học sinh và 12.363 giáo viên. Hệ thống thư viện trường phổ thông được xây dựng trong nhiều năm, được đề cập tới trong Điều lệ trường tiểu học, điều lệ trường trung học, là một trong những tiêu chí bắt buộc khi thành lập trường, khi xét trường chuẩn quốc gia và xét thi đua khen cao.


Với qui mô ngày càng phát triển, các cơ sở giáo dục rất cần phải có một thư viện với vốn sách phong phú, dịch vụ thuận tiện, cơ sở vật chất khang trang nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của cán bộ, giáo viên và học sinh.


Có thể khẳng định, hệ thống thư viện trường phổ thông là hệ thống thư viện có quy mô lớn nhất,  cùng với việc đầu tư, phát triển các trường phổ thông, thư viện trường học có địa bàn trải rộng khắp đất nước, từ phường, xã đến thành phố, quận, huyện, thị xã. Thư viện trường học có lực lượng bạn đọc đông đảo, ổn định, đối tượng đặc biệt vì học sinh phổ thông là tương lai đất nước, là gốc để xây dựng và phát triển văn hóa đọc. Nhưng trong thực tế, hệ thống thư viện trường học còn gặp nhiều khó khăn, trong đó có nguyên nhân về chính sách, nguồn đầu tư, phương thức đầu tư cho thư viện trường học.


Theo Quyết định về việc ban hành định mức phân bổ dự toán chi ngân sách  thành phố Hà Nội giai đoạn 2011-2015 của UBND thành phố ban hành tháng 12/2010, mức phân bổ ngân sách đối với các cơ sở giáo dục như sau:


- Trường Trung học phổ thông: 4 triệu đồng/học sinh/năm.
- Trường Trung học cơ sở: 3,7 triệu đồng/học sinh/năm.
- Trường tiểu học: 3 triệu đồng/học sinh/năm.


Với luật Ngân sách hiện hành, các đơn vị giáo dục được tự chủ về tài chính. Tuy nhiên, trong Ngành GD&ĐT, có trường qui mô nhỏ dưới 18 lớp, trên 18 lớp. Sĩ số học sinh, số lớp, số HS/lớp của từng trường cũng rất khác nhau, tùy thuộc từng địa bàn và cụm dân cư, địa hình...Vì thế, tài chính các quận huyện và Thành phố hàng năm có sự phân bổ kinh phí cụ thể để đảm bảo chi lương và các hoạt động giáo dục, chi khác và có sự điều tiết giữa các trường đông học sinh và ít học sinh. Ngân sách chi cho từng trường có thể thấp hơn hoặc cao hơn định mức tùy thuộc vào tình hình thực tế của từng quận huyên (đối với cấp TH và THCS) hoặc trường THPT (trực thuộc Sở GD&ĐT). Trên cơ sở đó, Ngành hướng dẫn về đinh mức chi cho công tác thư viện đối với từng cấp học như sau:

 

Cấp học

Định mức  NS cấp/ 1 HS

Định mức chi cho Thư viện

 

 

2%

3%

Tiểu học

3.000.000

60.000đ/HS

90.000đ/HS

THCS

3.700.000

74.000đ/HS

111.000đ/HS

THPT

4.000.000

80.000d/HS

120.000đ/HS

 

Trong quá trình thực hiện, một số đơn vị giáo dục có khó khăn do trường có qui mô nhỏ, học sinh ít (từ 200 đến 400 học sinh), giáo viên nhiều tuổi, lương cao nên nguồn kinh phí ngân sách không đủ chi, chúng tôi hướng dẫn các nhà trường chủ động chi đủ, chi đúng và hiệu quả nguồn ngân sách được cấp cùng với kinh phí xã hội hóa, đảm bảo tổng chi cho thư viện đạt  từ 2 đến 3% tổng kinh phí được cấp theo định mức tính trên đầu học sinh để bổ sung tài liệu, trang thiết bị nội thất và tổ chức các hoạt động thư viện.


Sau 7 năm mở rộng địa giới (từ 2008 đến năm 2015), hệ thống thư viện trường học đã có những chuyển biến tích cực và dạt được kết quả ngày càng cao theo hướng phát triển bền vững. Khoảng cách chênh lệch giữa hai khu vực đã dần được thu hẹp, nhận thức về công tác xây dựng thư viện đạt Chuẩn và phát huy hiệu qủa thư viện trường học trong Ngành đã được nâng cao, nhận thức và hành động thực tế củng cố và phát triển hệ thống thư viện trường học được các đơn vị quan tâm và hoạt động hiệu quả hơn. Cơ sở vật chất, chất lượng, số lượng, loại hình tài liệu trong thư viện trường học ngày càng phong phú, chất lượng hơn với việc đầu tư phù hợp với cấp học bằng nguồn Ngân sách Nhà nước và công tác xã hội hóa.


Từ năm 2010 đến 2015, Sở GD&ĐT đã phối hợp với Vụ thư viện tổ chức tốt Ngày hội sách và văn hóa đọc, Sở cũng phối hợp với Thư viện Hà Nội hàng năm  tổ chức hơn 50 chuyến xe thư viện lưu đông - Bánh xe tri thức phục vụ cho hơn 4000 lượt học sinh của 8 huyện khó khăn tham gia đọc sách và sử dụng Internet phục vụ học tập, nâng cao kiến thức. Sở GD&ĐT cũng hướng dẫn các thư viện trường học phối kết hợp với hệ thống thư viện công cộng (TV Thành phố, TV quận, huyện, thị xã, thư viện phường, xã) và thư viện Ngành GD&ĐT (TT Thông tin tư liệu Ngành, các trường học cùng cấp, cùng địa phương...) để luân chuyển sách báo, phối hợp tổ chức hoạt động; tích cực phối hợp cùng các cơ quan xuất bản như NXB Kim Đồng. NXB Giáo dục, Công ty sách Đinh Tỵ ...tặng sách cho các thư viện  nhà trường. Dự án tặng sách cho các xã vùng khó khăn theo chương trình 135 của Chính phủ, đề án giáo dục pháp luật, phòng chống tai nạn thương thích và chương trình Bồi dưỡng thường xuyên của Thành phố cũng đã phân bổ những đầu sách hay, được chọn lọc kỹ nhăm bổ sung thêm cho thư viện các trường học sách tham khảo  trong tủ sách giáo dục dạo đức, giáo dục pháp luật và các sách nghiệp vụ cần thiết.


Trong năm học, vốn tài liệu thư viện đã được tăng cường bằng nguồn ngân sách và xã hội hóa, đảm bảo cho học sinh có đủ sách giáo khoa đề học tập, sách nghiệp vụ và sách tham khảo được đầu tư cân đối về số lượng và chất lượng. Phong trào "Góp một cuốn sách nhỏ, đọc ngàn cuốn sách hay" đươc tiến hành nền nếp, thường xuyên trong giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh giúp cho nguồn tài nguyên của thư viện ngày càng phong phú. Nhiều Hội cha mẹ học sinh đã góp công sức, nguồn lực và thời gian để chăm lo xây dựng thư viện nhà trường. UBND một số phường, xã đã tặng sách, kinh phí hoặc trang bị giá, tủ sách cho thư viện các nhà trường. Bên canh đó, sự phối hợp, liên kết giữa hệ thống thư viện công cộng Thành phố, quân/huyện, xã phường), hệ thống thư viện chuyên ngành và cùng cấp học, các tổ chức như thư viện các dòng họ, thư viện tư nhân đã được xây dựng và phát huy hiệu quả. Nhiều hình thức tổ chức hoạt động thư viện được tiến hành. Hơn 90% trường tiểu học học 2 buổi/ngày đã bố trí thời khóa biểu để học sinh có 1 tiết/ tuần được đến thư viện đọc và tham gia các hoạt động của thư viện. Nhiều thư viện trường học năng động, có nhiều sáng tạo trong hoạt động đem lại hiệu quả giáo dục cao và nét đẹp văn hóa -sư phạm cho các nhà trường.


Một số phòng GD &ĐT  đã quan tâm chỉ đạo, đầu tư XD thư viện Đạt Chuẩn hiệu quả nhiều năm như: PGD Long Biên, Gia Lâm, Thanh Trì, Đan Phượng, Thanh Oai đã đạt 100% trường phổ thông có thư viện trường học đạt chuẩn trở lên; Các PGD&ĐT Hoàn Kiếm, Đống Đa, Thanh Xuân, Hà Đông,Thạch Thất, Đan Phượng, Thường Tín, Quốc Oai, Chương Mỹ … còn nhiều khó khăn, nhưng đã tích cực phấn đấu xây dựng thư viện đạt chuẩn. Nhiều thư viện đã quan tâm đặc biệt đến đối tượng học sinh, tích cực tổ chức hoạt động phục vụ cho dạy và học, tuyên truyền giới thiệu sách và thực hiện xã hội hóa xây dựng thư viện. Một số trường có hoạt động thư viện phong phú, hiệu quả như: THPT Phan Huy Chú, Ngọc Tảo, Olimpia, Nguyễn Tất Thành, Phạm Hồng Thái, THCS Ngô Sĩ Liên Hoàn Kiếm, THCS Phú Lương Hà Đông, THCS Trung Hòa, Thái Thịnh, Xuân La, Đoàn Thị Điểm, TH Hoàng Diệu, TH Gia Thụy, TH Long Biên, TH Ngũ Hiệp, TH Tam Hiệp...


Tổ chức xây dựng và phát huy hiệu quả hoạt động của thư viện trường học nằm trong  mô hình giáo dục tổng thể của một nhà trường. Chính vì vây, muốn thành công, muốn đạt được hiệu quả cao nhất phảI có sự phối hợp, kết hợp chặt chẽ giữa thư viện và các tổ chức, các đoàn thể, các đơn vị và cá nhân trong và ngoài nhà trường. Trong cơ chế hiện nay, việc huy động các nguồn đầu tư, tăng cường xã hội hóa giáo dục trong công tác thư viện  trường học là việc làm rất cần thiết. Chỉ khi lãnh đạo nhà trường, các cá nhân, các tổ chức, đoàn thể trong nhà trường cùng chung tay xây dựng, cùng quyết tâm thực hiện và phối kết hợp với nhau chặt chẽ  trong việc xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra đánh giá và điều chỉnh hoạt động thư viện thì thư viện mới phát huy hết vai trò, sứ mệnh của mình trong việc phục vụ và đáp ứng các yêu cầu phát triển giáo dục.


Phát huy nội lực của nhà trường bao gồm: có động cơ, có nhận thức đúng đắn về công tác thư viện trường học, có kế hoạch xây dựng và củng cố thư viện, năng động sáng tạo trong việc thu hút bạn đọc sử dụng thư viện thư viện, có  phương thức phục vụ bạn đọc thích hợp. Phát huy được thế mạnh của thày, của trò, của cán bộ thư viện và tập thể sư phạm trong việc tổ chức các hoạt động thư viện.


Tăng cường ngoại lực bao gồm:  Sự chỉ đạo, kiểm tra đánh giá của cơ quan cấp trên, thực hiện tốt các văn bản pháp qui về công tác thư viện, tăng cường sự đầu tư chất xám, vật chất và nhân lực của các tổ chức, các nhân ngoài nhà trường trong việc xây dựng thư viện…


Tận dụng sự hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm với  các thư viện khác bao gồm: những kinh nghiệm tổ chức hoạt động, kinh nghiệm trong việc xử lý các khâu kỹ thuật nghiệp vụ thư viện, ững dụng công nghệ thông tin, đào tạo cán bộ, tổ chức hoạt động…

 

Cả 3 yếu tố trên luôn hoà quyện vào nhau, đan xen nhau trong quá trình xây dựng và tổ chức hoạt động thư viện, nhằm tạo ra một môi trường văn hóa, môi trường học tập tích cực chủ động cho người học tại thư viện.


Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt trong lịch sử loài người, "là chìa khoá vàng để tiến tới tương lai". Nói tới giáo dục, chúng ta không thể không nói tới quá trình dạy và học của thày và trò. Trong quá trình đó, điều tất yếu là phải có sách, có tài liệu để giảng dạy và học tập, "dù ai có tự học mức cao, giỏi đến đâu, ít nhất cũng phải có sách làm thầy". Khả năng tự học càng cao, tính năng động, sáng tạo càng có cơ hội phát triển. Một người tự học tốt là người tự học có phương pháp, biết tích hợp giữa việc phát huy nội lực, với việc tăng cường tối đa ngoại lực và tận dụng sự hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm với những người khác.


Là một trong những yếu tố cấu thành chất lượng giáo dục, thư viện trường học có vị trí rất quan trọng trong đời sống của nhà trường hiện đại. Thư viện trường học sẽ thực sự trở thành một tác nhân không thể thiếu được trong việc hình thành môi trường văn hoá học đường. Thư viện sẽ là nơi khơi nguồn và thoả mãn những nhu cầu về thông tin, tri thức của người dạy và người học. Hơn thế nữa, nó còn là "cơ sở vật chát trọng yếu, là trung tâm sinh hoạt văn hoá, khoa học của nhà trường" (QĐ 61/Bộ GD&ĐT ban hành Qui chế hoạt động thư viện trường phổ thông).


Công tác xã hội hoá thư viện đã được chú trọng hơn và bước đầu đem lại hiệu quả đáng kể. Tuy nhiên, có lúc, có nơi, có cán bộ quản lý giáo dục các cấp chưa thực sự quan tâm đến việc xây dựng và sự phát triển của thư viện trường học. Cơ sở vật chất của thư viện chưa được tăng cường, kinh phí bổ sung sách còn hạn chế, đội ngũ cán bộ thư viện thiếu về số lượng, yếu về chất lượng, phải kiêm nhiệm nhiều việc, không ổn định và chưa được thường xuyên bồi dưỡng trình độ nghiệp vụ; chế độ, chính sách cho cán bộ thư viện chưa đảm bảo, chưa rõ ràng nên không khuyến khích và động viên cán bộ thư viện yên tâm công tác, hết lòng vì công việc. Với tình hình đó, có những giai đoạn, thư viện trường học hoạt động cầm chừng trong một không gian chật hẹp, ẩm thấp, thiếu các phương tiện chuyên dùng, sách báo, tài liệu thiếu thốn.


Thư viện trường học Hà Nội thời gian qua đã đã có những bước chuyển mình đáng khích lệ. Thực hiện quyết định số 01/QĐ- BGD-ĐT về việc Ban hành tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông, Sở giáo dục đã thành lập Ban chỉ đạo thẩm định và công nhận danh hiệu thư viện trường học và hướng dẫn cơ sở thực hiện qui trình thẩm định danh hiệu thư viện trường học. Trong năm học 2004-2005, 72 đơn vị trường học từ tiểu học đến THPT đã được Sở thẩm định công nhận danh hiệu thư viện từ Đạt chuẩn đến Tiên tiến. Nhiều Phòng GD-ĐT đã đặc biệt quan tâm chỉ đạo mảng công tác này, tích cực đầu tư xây dựng các thư viện trường học theo tiêu chuẩn Bộ Giáo dục Đào tạo qui định. Một số Phòng Giáo dục đã làm tốt công tác xã hội hoá, được Uỷ ban nhân dân quận, huyện đầu tư, huy động được nhiều nguồn kinh phí đầu tư xây dựng thư viện trường học như Phòng GD-ĐT quận Long Biên, huyện Gia Lâm.  


Từ năm 2003 đến 2013, Uỷ ban nhân dân quận Long Biên đã đầu tư ban đầu cho 35 thư viện trường học với kinh phí từ 63.000.000/ thư viện (năm 203-2005) và đến những năm 2010-2013 là 120 triệu đồng/thư viện, trung bình Uỷ ban nhân dân khoảng 500 triệu đến 800 triệu /năm đề xây dựng thư viện trường học. Bằng phương thức: Chỉ đầu tư cho các nhà trường có  phòng thư viện đảm bảo theo tiêu chuẩn, cam kết có vốn đối ứng cho cho các hoạt động thư viện trong nhiều năm, bố trí cán bộ thư viện trường học ổn định, các thư viện trường học của quận Long Biên thực sự hoạt động hiệu quả, có chất lượng.  Huyên Gia Lâm lại có cách làm khác: huyện đã tăng cường công tác chỉ đạo thư viện trường học xây dựng theo Chuẩn, xây dựng các tiêu chí thi đua đánh giá nhà trường và Hiệu trưởng trong đó tiêu chí thư viện là tiêu chí bắt buộc, là điều kiện để xếp loại và đánh giá chung các nhà trường. Vì vậy các trường phải cam kết thực hiện kế hoạch xây dựng thư viện cả về kinh phí, cao sở vật chất và tổ chức hoạt động. Tổ chức kiểm tra, xếp loại thư viện được đưa vào tiêu chuẩn thi đua.  Hiện nay, huyện Gia Lâm, quận Long Biên đã đạt 100% trường có thư viện đạt chuẩn, tiên tiến và xuất sắc. Một số quận, huyện khác đã dầu tư, chỉ đạo tốt công tác này như: Quận Ba Đình, Đống Đa, Cầu Giấy, Huỵện Gia Lâm, Hà Đông, Đan Phượng, Thạch Thất.


+ Huy động mọi nguồn lực trong nhà trường như tổ chức Đoàn, Đội, công đoàn, các tổ chuyên môn, các đoàn thể trong trường học như hội cha mẹ học sinh, UBND các cấp, các đơn vị kết nghĩa, đội ngũ công tác viên là giáo viên, học sinh, phụ huynh học sinh, các tổ chức đoàn thể tham gia các hoạt động của thư viện.


+ Tăng cường huy động các nguồn lực toàn xã hội đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và vốn tài liệu  cho thư viện. Trước hết là nguồn lực từ địa phương, từ cha mẹ học sinh, đến các thành phần xã hội khác, chú trọng đến việc huy động nguồn lực từ các đơn vị phát hành sách. Bên cạnh đó, cần khai thác chất xám từ các nguồn lực trên cho việc triển khai và tổ chức các hoạt động thư viện như: mời tham gia triển lãm, tham gia ban tổ chức các cuộc thi tại thư viện, tham gia câu lạc bộ, quyên góp sách, tài liệu và huy động nguồn nhân lực cho việc tổ chức các hoạt động thư viện, tham gia nói chuyện giới thiệu sách, tư vấn về trang trí, thiết kế nội thất... cho thư viện nhà trường.


+ Xây dựng các tủ sách chuyên đề, liên kết, phối hợp với các thư viện trong ngành và ngoaì ngành để tiến hành mượn liên thư viện; Từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong việc quản lý thư viện và tổ chức phục vụ bạn đọc nhanh, khoa học, thuận tiện. Đưa sách đến với cán bộ, giáo viên, học sinh; tổ chức tủ sách lớp, khai thác tủ sách các gia đình giáo viên và học sinh, thực hiện việc trao đổi sách nhằm tăng thêm nguồn sách báo cho bạn đọc.

 

Cổng giao tiếp điện tử Hà Nội