Độc đáo Lễ hội chùa Vua - “Cờ miếu” của Thăng Long

Năm nay Lễ hội truyền thống chùa Vua - Xuân Bính Ngọ 2026 được khai mạc vào 8h ngày 25-2 (tức ngày 9 tháng Giêng âm lịch) tại địa điểm số 33 phố Thịnh Yên, phường Hai Bà Trưng với nhiều hoạt động đặc sắc.

Di tích lịch sử, văn hóa, thể thao độc đáo

Chùa Vua là tên gọi chung của chùa Hưng Khánh, điện Thiên đế thờ Vua Đế Thích, đền thờ Trần Hưng Đạo và điện mẫu ở làng Thịnh Yên, tổng Hậu Nghiêm, huyện Thọ Xương, nay là phố Thịnh Yên, phường Hai Bà Trưng (Hà Nội). Chùa Vua được coi là một “cờ miếu” của Thăng Long, bởi đây là nơi diễn ra các cuộc đấu cờ tướng đỉnh cao suốt mấy trăm năm.

Di tích chùa Vua chứa đựng những nét văn hóa truyền thống độc đáo. Ngoài là nơi thờ phụng tín ngưỡng truyền thống, di tích còn là nơi phát huy và thi đấu một môn thể thao đặc biệt, đó là cờ tướng - cờ người.

Vào thời Lê sơ (1428-1527), khu vực chùa Vua là làng Thịnh Yên, vốn là cung Thừa tướng. Nơi đây có chùa Hưng Khánh thờ Phật. Làng Thịnh Yên vốn có truyền thống chơi cờ tướng lâu đời. Hội cờ làng Thịnh Yên thu hút nhiều danh kỳ và bà con hâm mộ cờ tướng về dự hội.

Sử sách viết: “Vì thấy Đế Thích là bậc cao cờ nên một ông hoàng thời Lê đem lòng hâm mộ, lập một đền thờ ở làng Thịnh Yên, tổng Hậu Nghiêm, huyện Thọ Xương". Từ đó về sau, Đế Thích quán đã trở thành trung tâm đấu cờ tướng hàng đầu của đất Thăng Long. Hàng năm, Vua Lê, Hoàng tử và các đại thần, trước khi đến đền Nam giao lễ tế trời đất, thường đến đây cầu nguyện cho “Quốc thái dân an”, nên nhân dân ta quen gọi là chùa Vua, ngạn ngữ có câu “Ai muốn sống lâu, cầu Đế Thích”.

Trải qua các Triều đại cùng các bước thăng trầm của thời cuộc, chùa Vua không những chỉ là di tích lịch sử văn hóa, mà còn là cơ sở cách mạng. Sư cụ Hoàng Đình Điều, một võ tướng của Đề Thám đã quy y xuất gia, trụ trì tại chùa Vua. Trong những ngày đầu thành lập Đảng, đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chùa Vua là trụ sở Ủy ban Cách mạng lâm thời tiểu khu 7. Ngày Toàn quốc kháng chiến 19-12-1946, chùa Vua là nơi cất giữ đạn dược, lương thực của bộ đội ta.

Đến với chùa Vua, được chiêm ngưỡng quần thể kiến trúc trang nghiêm, đẹp đẽ và cầu kỳ. Đi qua cổng tam quan với gác chuông làm rất đẹp là tới sân đánh cờ. Đây là nơi diễn ra những huyền vi, ảo diệu của các thế cờ trong cuộc thi mỗi năm. Bàn cờ được xã hội hóa tu bổ tôn tạo thành bàn cờ đá tuyệt đẹp. Trong những ngày thường, các vị trí đặt quân trên bàn cờ được đặt các chậu cảnh. Trên thân chậu cũng ghi tên quân với tướng, sĩ, tượng, xe, pháo, mã…

Lễ hội chùa Vua được tổ chức hằng năm vào các ngày từ mùng 6 đến mùng 9 tháng Giêng. Hội cờ thu hút đông đảo các danh thủ trong nước đến so tài, trong đó mùng 9 là ngày chính hội.

Ngày đầu đấu loại, sau khi vượt qua vòng sơ tuyển, các kỳ thủ sẽ chính thức so tài trong các ngày tiếp theo. Các cuộc thi được tổ chức theo thể thức loại trực tiếp. Trận chung kết bắt đầu ngay sau lễ dâng hương của đông đảo các tầng lớp nhân dân. Ngày cuối cùng chỉ còn hai đấu thủ, ai giành được phần thắng chung kết, ấy là người phá giải cờ. Nhân dân đến chùa mong cầu phúc, cầu tài, cầu bình an và cũng là để chọn một vị trí thích hợp để xem trận chung kết của giải cờ.

Quản lý lễ hội nền nếp, đúng quy định

Trong những ngày đầu năm mới 2026, chùa Vua mở lễ hội để bà con đến chùa lễ Phật, và dự hội thi cờ tướng - môn thể thao trí tuệ để tưởng nhớ Đức vua cờ Đế Thích và thưởng thức các hoạt động văn hóa, văn nghệ. Hai câu đối: “Vui Tết mừng xuân nỗ lực pháo xe đường quyết thắng - Thi tài đấu trí kiên cường sỹ tượng trận bình phong” như khẳng định tinh thần thi đấu của các kỳ thủ trong các trận đấu cờ tại Lễ hội.

Phó Chủ tịch UBND phường Hai Bà Trưng Đỗ Phương Nga cho biết, trên địa bàn phường có 4 lễ hội truyền thống được duy trì tổ chức hằng năm gồm: Lễ hội chùa Vua; Lễ hội kỷ niệm cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng (diễn ra ngày mùng 5 và 6 tháng 2 âm lịch); Lễ hội Đền Cơ Xá tại Đền Cơ Xá (tổ chức ngày 30 tháng 6 âm lịch); và Hội thề Đông Quan (tổ chức ngày 22 tháng 11 âm lịch hằng năm).

“

“Đây là những sinh hoạt văn hóa - tín ngưỡng tiêu biểu, gắn với lịch sử, truyền thống đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc, đồng thời phản ánh đời sống tâm linh phong phú của cộng đồng dân cư trên địa bàn”, bà Đỗ Phương Nga chia sẻ.

Công tác quản lý và tổ chức lễ hội thời gian qua được triển khai nghiêm túc, bám sát các quy định của Trung ương và thành phố. Trên cơ sở đó, phường đã ban hành các văn bản hướng dẫn tăng cường quản lý nhà nước về di sản văn hóa; quản lý thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tại các di tích; quản lý đầu tư, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích trên địa bàn.

Thực tế cho thấy, các lễ hội truyền thống được tổ chức bài bản, đúng nghi lễ, đảm bảo trang trọng, tiết kiệm và tuân thủ quy định. Công tác giám sát được thực hiện chặt chẽ; không phát sinh hiện tượng mê tín dị đoan, mất an ninh trật tự trong quá trình diễn ra lễ hội.

Cơ sở vật chất phục vụ lễ hội từng bước được đầu tư, đáp ứng yêu cầu tổ chức. Các phương án bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội, phòng chống cháy nổ, vệ sinh an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường và phòng, chống dịch bệnh được xây dựng và triển khai đồng bộ. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, vui chơi giải trí trong phần hội được tổ chức lành mạnh, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân.

Công tác quảng bá, giới thiệu lễ hội truyền thống sẽ được đẩy mạnh, góp phần phát triển du lịch văn hóa. Phường dự kiến xây dựng chuyên mục riêng trên trang thông tin điện tử hoặc ứng dụng số để cập nhật lịch trình lễ hội, sơ đồ di chuyển, hướng dẫn hành hương an toàn, tạo thuận lợi cho người dân và du khách./.